ZUŁÓW "Rezerwat pamięci Józefa Piłsudskiego"

Zułów (dziś Zalavas), Litwa, należał do jednego z 4 majątków rodziny Piłsudskich, które Maria z Billewiczów wniosła w posagu Józefowi Wincentemu Piłsudskiemu w 1863 r. Gdy urodził się w nim Józef Klemens, jako czwarte dziecko, był w Zułowie „dwór rozległy, z wysokim dachem, strzechą kryty”. Spłonął on w lipcu 1875 r. Rodzina przeniosła się tymczasowo do oficyny dworskiej, by od 1876 r. na stałe zamieszkać w Wilnie. Odtąd jej związki z Zułowem urywają się.



     Z propozycją odbudowy dworu w jego pierwotnym kształcie i uczynienia go „miejscem narodowej pamięci” wystąpił  jeszcze za życia Marszałka, Związek Rezerwistów  Polskich w 1934 r. Wkrótce po jego śmierci i pogrzebie doszło do realizacji projektu. Ustanowiono „Rezerwat Pamięci”, mający obejmować dawną posiadłość Piłsudskich. Ostatecznie zrezygnowano z odbudowania dworu, a na jego dawnych fundamentach w dniu 10 października 1937 r. w miejscu urodzin (w ich 70 rocznicę), posadzono w obecności prezydenta Rzeczypospolitej Ignacego Mościckiego i Marszałkowej  Aleksandry Piłsudskiej, „dąb pamięci  jako symbol wieczności w miejscu kolebki pierwszego Marszałka Odrodzonej Polski Józefa Piłsudskiego”, jak głosił stosowny napis. Autor zwycięskiego projektu inż. architekt prof. Romuald Gutt zaplanował stworzenie wokół dębu „miejsca kontemplacji, gdzie każdy będzie mógł się skupić choć przez kilka minut, pomyśleć i spojrzeć w siebie”.



     Miejsce to, ogrodzone i upamiętnione kamieniem, przetrwało zawieruchę wojenną i czasy sowieckie na Litwie. Z chwilą oswobodzenia się Litwy, Związek Polaków na Litwie rozpoczął starania o odzyskanie terenu i jego stosowne uczczenie. Zostało to uwieńczone powodzeniem w dniu 16 listopada 2006 roku, kiedy to w Zułowie, w obecności licznych komitetów honorowych i gości oraz zespołu „Mazowsze” z Polski, został odsłonięty 4 tonowy kamień z orłem legionowym w centrum i napisem POLSKA POWSTAŁA, ABY ŻYĆ!, powyżej którego widnieje motto: „Dał Polsce wolność, granice, moc i szacunek”, z cytatem słów i podpisem Marszałka po lewej stronie: „Są ludzie i prace ludzkie tak silne i tak potężne, że śmierć przezwyciężają, że żyją i obcują między nami” . Napis w dwóch językach polskim i litewskim, informuje o okolicznościach posadzenia „dębu pamięci” w 1937 r., który szczęśliwie przetrwał złe czasy, stoi i rozwija się do dziś. Posadzono wokół niego kilka dekoracyjnych drzew jako zalążek przyszłego parku. Wstęp jest otwarty dla wszystkich.



Na podstawie periodyku: „Wileńskie Rozmaitości” Nr 1 (94) styczeń-luty 2006, Bydgoszcz, opracował Krzysztof Jabłonka