Archiwum Historii Mówionej – zbiory i działalność

Czarno białe, zniszczone zdjęcie grupy kilkunastu osób, przeważnie w młodym wieku - Polaków zesłanych do Kazachskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej, 1942 r. Na zdjęciu napis w ramce z dodanym symbolem mikrofonu: Archiwum Historii MówionejArchiwum Historii Mówionej to projekt realizowany przez Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku od 2013 roku w Polsce i zagranicą. W jego ramach gromadzone są relacje wspomnieniowe świadków i uczestników historii, pozyskiwane w postaci wywiadów biograficznych oraz tematycznych.

Do końca 2020 roku zbiory AHM objęły 124 nagrania (71 zarejestrowanych w formacie audio i 53 – wideo), opracowane merytorycznie i skatalogowane wg międzynarodowych standardów „oral history”, składające się na blisko 214 godzin zapisu wielowątkowych opowieści.

Olbrzymią wartością sukcesywnie powiększanej kolekcji jest szeroka problematyka podejmowana przez rozmówców – głównie osoby wywodzące się ze starszego pokolenia zachowującego specjalną pamięć o Józefie Piłsudskim, którego postać stanowi najważniejszą oś przekazywanych wspomnień.

Do najciekawszych zagadnień poruszanych w indywidualnych świadectwach należą:

  • losy żołnierzy Legionów Polskich i Wojska Polskiego II RP;
  • realia życia codziennego w międzywojennej Polsce;
  • przedwojenny kult Marszałka;
  • uroczystości pogrzebowe związane z pochówkiem Józefa Piłsudskiego oraz jego serca;
  • recepcja pamięci o Józefie Piłsudskim w dobie PRL;
  • ranga postaci Józefa Piłsudskiego jako symbolu niepodległości Polski dla opozycji demokratycznej w latach 70. i 80. XX w.;
  • historia lokalna Sulejówka, w tym dzieje dworku „Milusin” – domu Aleksandry i Józefa Piłsudskich

Wśród najcenniejszych nagrań Archiwum Historii Mówionej znajdują się m.in. wspomnienia młodszej córki Marszałka – Jadwigi Piłsudskiej Jaraczewskiej, a także relacje prof. Leszka Moczulskiego (o dziedzictwie myśli politycznej Józefa Piłsudskiego w działalności opozycjonistów przed 1989 rokiem), działacza Wolnych Związków Zawodowych Wybrzeża i marszałka Sejmu RP Bogdana Borusewicza, działacza Komitetu Samoobrony Społecznej KOR Macieja Radziwiłła, twórcy Niezależnej Oficyny Wydawniczej NOWa Mirosława Chojeckiego (obie o nawiązywaniu przez opozycję do piłsudczykowskiej tradycji walki o niepodległość), czy też o. Eustachego Rakoczego – kapelana Żołnierzy Niepodległości (o funkcjonowaniu środowiska legionistów w okresie PRL).

Szczególną kategorię nagrań stanowią relacje darczyńców dotyczące historii konkretnych obiektów trafiających do zbiorów Muzeum. Bardzo cenna jest w tym kontekście m.in. opowieść Józefa Plucińskiego dotycząca losów figurki Józefa Piłsudskiego, którą rodzina autora wspomnień zabrała ze sobą skrycie na zesłanie w głąb Związku Sowieckiego w 1940 roku, a także obszerna narracja Krystyny Pawłowskiej – córki Ferdynanda, lekarza w I Brygadzie Legionów i Wojsku Polskim – która przekazała do Sulejówka liczne piłsudczana oraz pamiątki z okresu służby ojca podczas I wojny światowej i wojny Polski z Rosją bolszewicką. Niezwykle wartościowe są również wspomnienia Konrada Langwalda i Anny Rudzińskiej-Langwald, którzy przez lata przechowywali w swoim domu osobiste pamiątki rodziny Piłsudskich oraz oryginalny akt przekazania Marszałkowi dworku „Milusin” w Sulejówku, a także świadectwo Jerzego Kwiczali – darczyńcy m.in. wielu map sztabowych z okresu Wielkiej Wojny, głównie pamiątek po ojcu, Janie, żołnierzu I Brygady Legionów Polskich.

Relacje zgromadzone w Archiwum Historii Mówionej tworzą unikalną bazę źródłową, wykorzystywaną w bieżących projektach muzealnych – wybrane fragmenty nagrań wzbogacają wystawę stałą i towarzyszą rozmaitym tematycznym prezentacjom internetowym, m.in. Sulejówek po sąsiedzku. W bliskiej perspektywie wszystkie pozyskane wspomnienia zostaną udostępnione w muzealnej Mediatece, służąc pracy historyków, dziennikarzy, indywidualnych badaczy, a także wszystkim zainteresowanym dokumentowaną w ten sposób przeszłością.

Apel o zgłaszanie się świadków historii

Kontynuując rozwój zbiorów Archiwum Historii Mówionej pragniemy dotrzeć do wszystkich osób skłonnych podzielić się z nami własną pamięcią o wydarzeniach związanych bezpośrednio lub pośrednio z Józefem Piłsudskim czy Sulejówkiem – opowiedzieć o własnych przeżyciach, bądź doświadczeniach swojej rodziny. Zwracamy się z apelem o zgłaszanie świadków historii, zwłaszcza spośród najstarszego pokolenia, z którymi moglibyśmy się skontaktować i przeprowadzić wywiad. Prosimy środowiska piłsudczykowskie oraz kombatanckie w całej Polsce o wszelkie pomocne w tym celu informacje.

Zachęcamy również do indywidualnych zgłoszeń pod nr tel. (22) 778 80 88

Korespondencję prosimy kierować bezpośrednio do koordynatora projektu, Michała Bronowickiego na adres mailowy: m.bronowicki@muzeumpilsudski.pl

lub też pocztą tradycyjną: Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku, Al. Piłsudskiego 29, 05-070 Sulejówek