Konferencja: XXV Dialog Dwóch Kultur

9-13 września 2025 
Lublin – Nałęczów – Puławy – Sulejówek – Warszawa – Żelazowa Wola – Warszawa – Lublin

Organizator
Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku

Partnerzy:
Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie
Muzeum Juliusza Słowackiego w Krzemieńcu
Akademia Humanistyczno-Pedagogiczna im. Tarasa Szewczenki w Krzemieńcu
Muzeum Fryderyka Chopina w Żelazowej Woli
Muzeum Dworek Wincentego Pola w Lublinie
Muzeum Bolesława Prusa w Nałęczowie
Muzeum Stefana Żeromskiego w Nałęczowie
Muzeum Czartoryskich w Puławach
Państwowy Instytut Wydawniczy
Stowarzyszenie Pisarzy Polskich

PROGRAM

9 września
10 września
11 września
12 września

9 września 2025 (wtorek)

Muzeum Dworek Wincentego Pola w Lublinie

10.00–10.30
Powitanie uczestników XXV Dialogu Dwóch Kultur | prof. dr hab. Grzegorz Nowik, Mariusz Olbromski, Switłana Bajtaluk, Tamara Sienina, Mykoła Matwijuk.
10.30–11.30
• Wincenty Pol a Kresy | Wiktor Kowalczyk, Muzeum Dworek Wincentego Pola w Lublinie,
• Wołyń w życiu i twórczości Piotra Kobielskiego-Graumana | Waldemar Michalski, Związek Literatów Polskich, Oddział Lublin,

Muzeum Bolesława Prusa w Nałęczowie

12.30–13.30
• Obcy czy swoi? Bolesław Prus a Rosja | Dr Joanna Wiśniewska, Muzeum Bolesława Prusa,
• Rosja w twórczości Stefana Żeromskiego | Prof. dr hab. Monika Gabryś-Sławińska, Muzeum Stefana Żeromskiego w Nałęczowie,

Muzeum Czartoryskich w Puławach

14.00–15.00
Zwiedzanie Muzeum

15.00–16.00 – Przerwa obiadowa

10 września 2025 (środa)

Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku
Konferencja historyczna: „Rosja, Moskwa i Moskale w historiografii Polski i Ukrainy”

9.00–10.30
• Mity imperialne Rosji | Prof. dr hab. Grzegorz Nowik, Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku/Instytut Studiów Politycznych PAN,
• Kulturowa iluzja wielkości Rosji a ambiwalencje wizerunku „dobrego Rosjanina” | Prof. dr hab. Olexij Sukhomlynov, Uniwersytet Warszawski, Dr Jerzy Sopin, Mariupolski Uniwersytet Państwowy (obecnie w Kijowie),
• Raszyzm we współczesnej przestrzeni historiograficznej Ukrainy | Prof. dr hab. Lesia Aleksijewec, Tarnopolski Narodowy Uniwersytet Pedagogiczny,
• Odwieczna superbroń Rosji. Propaganda, kłamstwo, dezinformacja, manipulacja | Prof. dr hab. Aleksandra Leinwand, Instytut Historii PAN/Instytut Lwowski,
• Historiografia Polska o agresji Rosji przeciwko Polsce, Białorusi i Ukrainie w końcu XVIII – pierwszej połowie XIX wieku | Prof. dr hab. Viachaslau Shved, Uniwersytet Warszawski,
• Komunistyczna „kontrola polityczna” nad Polskim Instytutem Edukacji Społecznej w latach trzydziestych XX wieku | Prof. dr hab. Anna Kapustian, Krzemieńczucki Narodowy Uniwersytet im. Mychajło Ostrogradskiego,

10.30–10.45 – Przerwa kawowa

10.45 –12.15 
• Przewartościowanie języka rosyjskiego w życiu Ukraińców. Od języka komunikacji międzykulturowej do języka śmierci i agresji | Dr Paweł Levchuk, Instytut Slawistyki PAN,
• Lew Okinszewicz (1898–1980) i jego badania nad cywilizacyjnymi podstawami procesu historycznego Europy Wschodniej i Białorusi | Dr Uładzimir Padaliński, Uniwersytet w Białymstoku,
• Między Berlinem, Moskwą, Warszawą i Kownem. Białoruskie dylematy polityczne w latach 1918 – 1921 | Prof. dr hab. Jerzy Grzybowski, Uniwersytet Warszawski,
• Rosja w badaniach Jerzego W. Borejszy i Wiktorii Śliwowskiej | Dr Piotr Głuszkowski, Uniwersytet Warszawski,
• Transport ukraińskiego materiału wojennego z Rumunii do Polski w 1920 r. | Dr Piotr Uwijała, Polskie Towarzystwo Historyczne, Oddział w Katowicach,
• Wołodymyr Szewczenko w walce o pamięć historyczną | Dr Stefan Artymowski, Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku,

12.15–12.30 – Przerwa kawowa

prezentacje książek

12.30–13.30 
• O pamięci w kamieniu wyrytej… Polskie mogiły na cmentarzach pogranicza polsko-ukraińskiego |  Dr Urszula Olbromska,
• Lwów. Kolebka harcerstwa polskiego w opracowaniu Ireny Wancerskiej | Monika Piechowicz-Kruk, Koło Lwowian w Londynie,
• Czesław Kurek, A kochasz Ty Polskę? Splątane nici nauczycielskiej drogi | Dr Jan Kurek, Uniwersytet Wrocławski,
• Najnowszy numer “Studiów Polsko-Ukraińskich” | Prof. dr hab. Walentyna Sobol, Uniwersytet Warszawski,

13.30–14.15 – Przerwa obiadowa

Konferencja literacka: „Imperium zła w dziełach polskich i ukraińskich”

14.15–15.30
• Sowiety w literaturze polskiej. Retrospekcja nieoczekiwanie odległa | Dr Jan Musiał, Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Przemyślu
• Rosyjskie lektury Józefa Wittlina | Prof. dr hab. Nina Taylor-Terlecka, Uniwersytet w Oxfordzie, (referat odczyta prof. dr hab. Anna Janicka)
• Rosja w oczach pisarzy emigracyjnych | Prof. dr hab. Krzysztof Dybciak, Stowarzyszenie Pisarzy Polskich,.
• Wątki rosyjskie w powojennym filmie polskim | Dr Amelia Korzeniewska, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu/Towarzystwo Naukowe im. Ignacego Jana Paderewskiego w Poznaniu,.
• Bronisław Wildstein wobec komunizmu | Prof. dr hab. Dorota Heck, Uniwersytet Wrocławski

15.30–15.45 – Przerwa kawowa

15.45–17.00
• Wizja Moskwy/Rosji w twórczości Szewczenki | Prof. dr hab. Jewhen Nachlik, Instytut Iwana Franki NAN Ukrainy,
• Wszechobecna natura i ludzie z pamięci. Wołyń Czesława Janczarskiego | Prof. dr hab. Jan Wolski, Uniwersytet Rzeszowski,
• Geneza mentalnej skłonności Moskali do autorytaryzmu i despotycznego ustroju imperialnego w pracach historyczno-literackich Iwana Franki | Dr hab. Wołodymyr Mykytiuk, Instytutu Badań nad Twórczością Franki,
• Tadeusz Nowak. Bezbożna religia bolszewików | Dr hab. Józef Ruszar, Instytut Myśli Józefa Tischnera w Krakowie,
• Krwawy obraz ordy moskiewskiej w poezji Iwana Franki | Dr hab. Wałerij Kornijczuk, Uniwersytet Lwowski im. Iwana Franki,

17.00–17.15 – Przerwa kawowa

17.15–18.30
• Filologia i polityka. Przymiotniki „ruski” i „rosyjski” w języku polskim, rosyjskim i ukraińskim | Prof. dr hab. Henryk Duda, Katolicki Uniwersytet Lubelski im. Jana Pawła II,
• Represje reżimu kremlowskiego wobec Polaków na Ukrainie w latach 1937–1938 w dokumentalnej powieści „Wypędzeni z Raju” | Wasyl Horbatiuk, Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy,
• Obraz współczesnej Rosji w poezji Garriego Dudy | Wiktor Melnyk, Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy/Stowarzyszenie Pisarzy Ukraińskich,
• Wspomnienia żołnierzy Armii Czerwonej o wojnie polsko-bolszewickiej 1919-1920 r. w historiografii białoruskiej | Anatoli Vialiki, Instytut Historii Nauki PAN,
• Językowy obraz zniszczeń wojennych w zapiskach pamiętnikarskich z okresu wojny polsko-bolszewickiej | Karol Parka, Szkoła Doktorska Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego im. Jana Pawła II,

18.30–20.00 – Kolacja w Restauracji Adelcia

11 września 2025 (czwartek)

Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie

10.00–11.00
Powitanie uczestników XXV Dialogu Dwóch Kultur | Dr Magdalena Wróblewska, dyrektor Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie.

Zwiedzanie wystaw:
• Dwie dusze twórcy ludowego | oprowadza współautorka wystawy Amudena Rutkowska
• Prządek rzeczy. Magazyn Piotra B. Szackiego | oprowadza kustosz Patryk Pawlaczyk.

11.00–11.45
„SPIEVY z-pad mosta” Występ chóru emigrantek z Białorusi i Ukrainy, wykonujących tradycyjne białoruskie pieśni oraz utwory z pogranicza słowiańskich terytoriów (Polski, Ukrainy, Litwy).

Godz. 11.45–12.00 – Przerwa kawowa

12.00–13.15
XXV lat Dialogu Dwóch Kultur. Przeszłość – teraźniejszość – przyszłość.
Panel dyskusyjny z udziałem: Heleny Haśkiewicz (Muzeum Juliusza Słowackiego w Krzemieńcu), Prof. dr hab. Afanasija Łomakowycza (Akademia Humanistyczno-Pedagogiczna im. Tarasa Szewczenki w Krzemieńcu), Prof. dr hab. Grzegorza Nowika (Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku), Urszuli i Mariusza Olbromskich (twórcy Dialogu Dwóch Kultur), Tamary Sieniny (Muzeum Juliusza Słowackiego w Krzemieńcu). Prowadzenie: Dr Emil Noiński (Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku).

13.15–14.00 – Przerwa obiadowa

14.00–14.15
Pro memoriam
• Pan Dyrektor. Andrzej Albin Paluchowski (1933-2017) | Maria Wrzeszcz, Redakcja Encyklopedii Katolickiej KUL,

Konferencja: „Krzemieniec – miasto wielu kultur”

14.15–15.30
• Internacjonalizacja edukacji pedagogicznej jako przeciwwaga dla imperialnych narracji. Doświadczenie i strategia Akademii Krzemienieckiej | Prof. dr hab. Mykoła Kuracz, Akademia Humanistyczno-Pedagogiczna im. Tarasa Szewczenki w Krzemieńcu,
• Współpraca gminy miejskiej Krzemieniec z miastami partnerskimi oraz z polskimi organizacjami społecznymi w warunkach wojny rosyjsko-ukraińskiej | Mykoła Matwijuk, Zastępca Burmistrza Krzemieńca,
• Z historii powstania i działalności Towarzystwa Odrodzenia Kultury Polskiej im. Juliusza Słowackiego w Krzemieńcu | Stanisław Lutkiewicz, Muzeum Juliusza Słowackiego w Krzemieńcu,
• Migranci z Moskowii w okolicach Krzemieńca – ostatnia tercja XVI wieku.| Dr Wołodymyr Sobczuk,
Krzemieniecki Ogród Botaniczny. Percepcja sztuki przez pryzmat natury | Antonina Lisniczuk, Ogród Botaniczny w Krzemieńcu,

15.30–15.45 – Przerwa kawowa

Konferencja interdyscyplinarna: „Sąsiedzi Polski i Ukrainy. Wspólne dziedzictwo kulturowe”.

15.45–17.15
• Nie tylko poeta, ale i pasterz. Dyskurs antyimperialny w działalności i przesłaniach metropolity Andrzeja Szeptyckiego | Natalia Czekanowa, Tarnopolskie Muzeum Krajoznawcze,
• „Zwyczajny człowiek” czy „święty”. Językowy obraz kardynała Kazimierza Świątka w „Księdze wspomnień” osób duchownych i świeckich | Dr hab. Jadwiga Kozłowska-Doda, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie,
• Dialog Filipa Orlika ze światem trwający trzy stulecia | Prof. dr hab. Walentyna Sobol, Uniwersytet Warszawski,
• Uwagi o języku XIX-wiecznej wsi nadbużańskiej (na podstawie twórczości literackiej Leona Kunickiego)| Dr hab. Agnieszka Dudek-Szumigaj, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie,
• Historia portretu Iwana Mazepy autorstwa Osypa Kurylasa w epistolografii | Dr Nadija Biłyk, Stowarzyszenie „Ochrona Dziedzictwa Kulturowego” w Tarnopolu,
• Bliscy sąsiedzi – polskie i ukraińskie stroje ludowe na pocztówce i w grafice. Wystawa w Muzeum Niepodległości – od idei do realizacji | Małgorzata K. Piekarska, Muzeum Niepodległości w Warszawie,

17.15–17.30 – Przerwa kawowa

17.30–19.00
• Sztuka zrodzona z filozofii geniuszu: pointylizm (chyba puentylizm) Iwana Marczuka jako fenomen kultury globalnej | Tamara Markiełowa, Redaktor Czasopisma „Żinka”,
• Biblioteka jako przestrzeń dialogu międzykulturowego. Akcenty polsko-ukraińskie w interpretacji narracji historycznych | Walerij Baczyński, Tarnopolska Obwodowa Powszechna Biblioteka Naukowa,
• Ukraińcy w Polsce. Historia ocalenia. Dokumentowanie doświadczeń życia w warunkach pełnoskalowej wojny Rosji przeciwko Ukrainie w ramach współpracy Ukrainy i Polski | Julia Bereżko-Kamińska, Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy,
• Polsko-ukraiński dialog kulturowy w kontekście konfliktogenności katharsis sztuki ukraińskiej w treściach Instagrama ukraińskich mediów kultury (2022–2025) | Dr Yana Hladyr, Instytut Slawistyki PANPrzyazowski Techniczny Państwowy Uniwersytet Mariupol-Dnipro,
• Brzeżański gimnazjalista Franciszek Herpman – uczony z Gliwic | Mykoła Prociw, Muzeum Krajoznawcze w Brzeżanach,
• Zniewoleni wyzwoleniem. Propaganda marca 1945 w najnowszych dziejach Kaszubów | Dr Michał Hinc, Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej w Wejherowie

12 września 2025 (piątek)

Muzeum Fryderyka Chopina w Żelazowej Woli

Spotkanie z muzyką i słowem

10.00–11.00
Zwiedzanie Muzeum Fryderyka Chopina i parku

11.00–12.00
Koncert fortepianowy Marii Gabryś-Heyke – Fryderyk Chopin: Polonez Ges-dur op. 71 nr 2; 4 Mazurki op. 30; Nokturn cis-moll op. 27 nr 1; Polonez fis-moll op. 44; 3 Preludia op. 28 nr 13 Fis-dur, nr 14 es-moll, nr 15 Des-dur; Scherzo b-moll op. 31.

12.00–13.00
Prezentacje literackie: Akompaniament Maria Baka-Wilczek
• Prezentacja wierszy z tomu „Album krzemieniecki” | Mariusz Olbromski, Stowarzyszenie Pisarzy Polskich, (słowo wstępne prof. dr hab. Jan Wolski).
• Prezentacja wierszy z tomu „Wilga” | Natalia Belczenko, Ukraiński PEN-Club,
• Pytania o sąsiedztwo z poszanowaniem grobów. Prezentacja wybranych utworów z tomiku „Chłodne strugi” oraz wierszy Rafała Żebrowskiego z książki „Póki myśl krąży” | Teresa Tomsia, Stowarzyszenie Pisarzy Polskich, Oddział w Poznaniu,
• Odłamki. Rok pierwszy (przekład Natalia Belczenko) | Małgorzata Borzeszkowska, Stowarzyszenie Autorów Polskich, Gdański Klub Poetów,

14.00–14.45
Uroczystość złożenia kwiatów pod pomnikami Juliusza Słowackiego i Tarasa Szewczenki w Warszawie

Stowarzyszenie Pisarzy Polskich
Dom Literatury w Warszawie

14.45–15.30 – Przerwa obiadowa

Konferencja literacka: „Romantyzm polski i ukraiński”

15.30–16.30
Powitanie uczestników konferencji | Prof. dr hab. Anna Nasiłowska, Prezeska Zarządu Głównego Stowarzyszenia Pisarzy Polskich,

Słowo do uczestników i wręczenie „Dzieł Zebranych” Juliusza Słowackiego, wydanych przez Państwowy Instytut Wydawniczy | Agnieszka Wróblewska, Wicedyrektor Państwowego Instytutu Wydawniczego,

• Czas na Słowackiego. Dzieje rękopisów i edycji utworów Juliusza Słowackiego | Prof. dr hab. Marek Troszyński, Instytut Badań Literackich PAN, Warszawa,
• Juliusz Słowacki i Jan Matejko | Prof. dr hab. Anna Nasiłowska, Instytut Badań Literackich PAN/Stowarzyszenie Pisarzy Polskich,
• Z Tajgi pod Akropol. Przypadki Zygmunta Mineyki na podstawie jego wspomnień w 100. rocznicę śmierci | Elżbieta Nawrocka-Panajota, Fundacja Juliusza Słowackiego w Atenach,
• Literatura polskiego romantyzmu w publikacjach Państwowego Instytutu Wydawniczego w ostatnim dziesięcioleciu | Hubert Musiał, Państwowy Instytut Wydawniczy,

16.30–17.00
Koncert fortepianowy Marii Baki-Wilczek
• Fryderyk Chopin: Nocturn e-moll op. 72 nr 1; Mazurek e-moll op. 17 nr 2; Mazurek cis-moll op. 63 nr 3; Walc As-dur op. 34 nr 1.
• Ignacy J. Paderewski: Melodia Ges-dur op. 16; Pieśń Miłosna G-dur op. 10 nr 3; Krakowiak Fantastyczny H-dur op 14 nr 6.

17.00–17.15 – Przerwa kawowa

17.15–19.00
• Cień imperium. Przypadek Cypriana Kamila Norwida | Prof. dr hab. Włodzimierz Toruń, Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II,
• Testament Juliusza Słowackiego w ukraińskich przekładach | Switłana Wynnyczenko, Lwowski Uniwersytet Narodowy im. Iwana Franki we Lwowie,
• Zainspirowani Ukrainą. Sonety Adama Mickiewicza w języku polskim i w ukraińskich przekładach Natalii Horisznej | Ołeksandr Gordon, Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy,
• Europeizm jako idea i problem w koncepcji literackiej neoklasyków ukraińskich | Prof. dr hab. Ludmiła Siryk, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie,
• Trójstyk literacki czyli spotkania poetów z Białorusi, Ukrainy i Polski | Stefania Michalska, Redakcja Kwartalnika „Akcent”,
• Literatura ukraińska w polskiej prasie międzywojennej | Dr Olga Yaruchyk, Wołyński Uniwersytet Państwowy im. Łesi Ukrainki w Łucku,

20.30-21.30 – Kolacja w Domu Literatury

UPRZEJMIE INFORMUJEMY, IŻ

• podczas Konferencji XXV Dialog Dwóch Kultur dostępny będzie najnowszy numer Rocznika „Dialog Dwóch Kultur”;
• organizatorzy zastrzegają sobie możliwość zmian w programie spowodowanych problemami natury organizacyjnej
• organizatorzy zapewniają zakwaterowanie i zapraszają na posiłki wyłącznie osoby zgłoszone do programu konferencji