MAJ 1926 lub „Coś podobnego do zamachu stanu” – Włodzimierz Suleja
Maj 1926 lub „Coś podobnego do zamachu stanu…” autorstwa prof. dr. hab. Włodzimierza Sulei to z założenia popularnonaukowe wydawnictwo, powstałe z myślą o szerokim kręgu czytelników zainteresowanych najnowszą historią Polski. Opracowane zostało z okazji setnej rocznicy przewrotu majowego z 1926 roku. Autor w syntetyczny sposób zaprezentował odbiorcom w trzech zwartych i spójnych treściowo rozdziałach (Prolog, Zamach, Legalizacja) zarówno przyczyny wydarzeń majowych, jak i ich przebieg oraz bezpośrednie skutki.
Profesor Włodzimierz Suleja, wybitny znawca dziejów II Rzeczypospolitej i biografii Józefa Piłsudskiego, przedstawił w publikacji aktualny stan badań naukowych nad tym najważniejszym wydarzeniem historycznym Polski okresu międzywojennego. Naświetlił je przy tym nie tylko od strony politycznej, wojskowej, społecznej, gospodarczej czy międzynarodowej, ale też w kontekście mitów i niedopowiedzeń, które z czasem narosły wokół „wypadków warszawskich” z maja 1926 roku.
Autor w jasny i obiektywny sposób zarysował stanowiska, racje i argumenty obu stron sporu, który z czasem przekształcił się w konflikt zbrojny, zarówno zwolenników Marszałka, jak i jego przeciwników. Odpowiedział też na zasadnicze pytania dotyczące genezy przewrotu majowego: czy musiało dojść do rozlewu krwi oraz czy inicjator zdarzeń zakładał taki przebieg wypadków, gdy wyruszał na spotkanie z prezydentem Wojciechowskim na Moście Poniatowskiego?
Między innymi z tego powodu autor zdecydował się na uzupełnienie tekstu głównego czterema ciekawymi, a mało w Polsce znanymi tekstami źródłowymi dotyczącymi maja 1926 roku pozyskanymi z Instytutu Józefa Piłsudskiego w Ameryce (Akta Komisji Likwidacyjnej Generała Lucjana Żeligowskiego). Dwa dokumenty to raporty z działań bojowych oddziałów popierających rząd i prezydenta Stanisława Wojciechowskiego (Szkoła Podchorążych, Szkoła Podoficerska), a dwa kolejne to sprawozdania oddziałów, które opowiedziały się za Marszałkiem (36 Pułk Piechoty, 7 Pułk Ułanów). Teksty źródłowe zostały uzupełnione współczesnymi przypisami opracowanymi przez autora publikacji.
Wydawnictwo zawiera też indeks osób i indeks geograficzny oraz ponad 150 zdjęć i skanów dokumentów odnoszących się do opisywanych wydarzeń, miejsc lub osób. Duża część zdjęć i skanów dokumentów pochodzi ze zbiorów Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku.
Profesor Suleja w Prologu do Maja 1926 napisał m.in.:
W całym okresie dwudziestolecia międzywojennego nie ma bodajże bardziej zmitologizowanego wydarzenia niż zamach majowy dokonany przez Józefa Piłsudskiego. Spory z nim związane do dziś – choć minęło już sto lat – toczą przede wszystkim historycy i publicyści, ale zdarza się, że nadal dzieli on nie tylko licznych zwolenników i przeciwników Marszałka, lecz niemal całe rodziny. Na dodatek, wciąż nie ma pełnej jasności ani co do jego genezy, ani też skutków, nie tylko natury politycznej. Najlepiej opisany został jego przebieg, ale i w tym zakresie nie brak odmiennych interpretacji i zwykłych niedomówień.
Historyk zajmujący się dwudziestoleciem międzywojennym niejednokrotnie błąka się w gąszczu wciąż rosnących rozbieżnych interpretacji, schematów myślowych, stereotypów, niedopowiedzeń, przeinaczeń, a niekiedy i fobii. Geneza tego stanu rzeczy nadal tkwi w spojrzeniu na maj 1926 roku narzuconym tuż po jego zakończeniu. Niemal natychmiast bowiem, wraz z ustaniem walk, samo to wydarzenie obie strony – zarówno zwycięska, jak i pokonana – zaczęły intensywnie mistyfikować. Niemal równocześnie rozpoczął się również – zamierzony i w gruncie rzeczy bezstronny – proces kompletowania dokumentacji mającej umożliwić odtworzenie przynajmniej militarnej strony majowych wypadków. Dokumentacja ta nie została dokładnie przeanalizowana przed rokiem 1939, a po jej wywiezieniu za ocean w znacznym stopniu pozostawała poza naukowym obiegiem. Ten stan rzeczy utrzymuje się do dziś.
Prof. dr hab Włodzimierz Suleja, autor jednej z najbardziej cenionych monografii na temat życia Marszałka „Mundur na nim szary… Rzecz o Józefie Piłsudskim (1867-1935)”, redaktor naukowy serii wydawniczej „Józef Piłsudski. Pisma zebrane. Edycja kompletna” wydawanej sukcesywnie przez Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku (t. I 2024, t. II 2025), wiceprzewodniczący Rady Naukowej Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku, wykładowca Uniwersytetu Wrocławskiego i Uniwersytetu Zielonogórskiego, b. dyrektor Oddziału IPN we Wrocławiu (2000-2013) oraz b. dyrektor Biura Edukacji Publicznej IPN w Warszawie (2018-2020). Zajmuje się badaniem epoki, w której żył Józef Piłsudski. Dokumentował także historię współczesną: dolnośląski Marzec 1968 oraz „Solidarność” na Dolnym Śląsku jako uczestnik i współtwórca tych wydarzeń.
Wydawca: Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku
Rok wydania: 2026
Objętość: 232 stron
Format: 175×240 mm
Oprawa: twarda
ISBN: 978-83-63872-91-5
Zadanie: Państwo w kryzysie – krytyczna refleksja nad przewrotem majowym w 100-lecie wydarzeń. Dofinansowano ze środków Ministra i Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
