Racja stanu niepodległej Polski. Piłsudski i Giedroyc o polityce wschodniej

Co:  debata naukowa
Kiedy: 11.11. (środa), godz. 16:00-17.30
Gdzie: Salonik

W Narodowe Święto Niepodległości Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku zaprasza na debatę poświęconą koncepcjom polityki wschodniej Józefa Piłsudskiego i Jerzego Giedroycia.

Rok 2026 został ustanowiony przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej Rokiem Jerzego Giedroycia w związku z 80. rocznicą powołania Instytutu Literackiego. To okazja do przypomnienia dorobku redaktora paryskiej „Kultury” oraz refleksji nad znaczeniem jego myśli politycznej dla współczesnej Polski.

Debata, organizowana 11 listopada w Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku, nabiera szczególnego wymiaru symbolicznego. Zarówno data spotkania, jak i jego miejsce skłaniają do namysłu nad związkami między myślą polityczną Marszałka a koncepcjami rozwijanymi przez Jerzego Giedroycia. Punktem wyjścia do dyskusji będzie przekonanie obu postaci o fundamentalnym znaczeniu relacji Polski z jej wschodnimi sąsiadami dla bezpieczeństwa i suwerenności państwa, a także pytanie o aktualność ich idei w dzisiejszych realiach geopolitycznych.

Młodzieńcza fascynacja Jerzego Giedroycia (1906-2000) postacią Marszałka Piłsudskiego znalazła kontynuację w dojrzałym życiu urzędnika państwowego, redaktora przedwojennych czasopism „Bunt Młodych” i „Polityka”. W 1946 roku, Giedroyc – zdemobilizowany żołnierz Armii Andersa, założył w Rzymie Instytut Literacki i rozpoczął wydawanie miesięcznika „Kultura” (od 1947 do 2000 r. wydawanego w Paryżu). Redakcja „Kultury” miała stać się jednym z najważniejszych ośrodków myśli politycznej polskiej emigracji po 1945 roku. Omawiane w artykułach programowych „Kultury” koncepcje polskiej polityki wschodniej, uznawane są do dzisiaj za podstawę strategii europejskich Polski po 1989 roku. Zakładały one rozpad ZSRR wskutek ruchów wolnościowych w republikach oraz postulowały dobrosąsiedzkie stosunki niepodległych i demokratycznych państw Polski, Ukrainy, Litwy i Białorusi (określanych jako ULB) oraz wzajemne zrozumienie kultur i historii. Wolna Ukraina miała stać się wschodnim buforem Polski i Europy, warunkiem budowania sojuszy politycznych, społecznych i gospodarczych.

Koncepcja wschodnia „Kultury”, wynikająca z analiz m.in. Juliusza Mieroszewskiego, wskazuje na ścisłe związki z koncepcjami Józefa Piłsudskiego: sojuszu z Ukrainą i prometeizmu. Koncepcja ULB, mająca genezę w latach 50. XX wieku, może i powinna być rozpatrywana na tle myśli i publicystyki politycznej dotyczącej procesów jednoczenia Europy oraz relacji z Niemcami i Rosją.

O racji stanu niepodległej Polski i jej polityce wschodniej w dwudziestoleciu międzywojennym oraz po 1945 roku rozmawiać będą: redaktor Bogumiła Berdychowska, prof. Andrzej Friszke i prof. Rafał Habielski, Debatę poprowadzi prof. Iwona Hofman – kierowniczka Pracowni Badań nad Instytutem Literackim w Paryżu Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. 

Uczestnicy debaty:

prof. Iwona Hofman – profesor doktor habilitowany nauk humanistycznych, reprezentuje dyscyplinę nauki o komunikacji społecznej i mediach. W latach 2016 – 2019 dziekan Wydziału Politologii UMCS, od 1 października 2019 roku dyrektorka Instytutu Nauk o Komunikacji Społecznej i Mediach UMCS. Prowadzi badania w zakresie studiów nad dziennikarstwem oraz publicystyką i myślą polityczną polskiej emigracji po 1945 roku, koncentrując się na dorobku Jerzego Giedroycia i „Kultury”. Prezeska Polskiego Towarzystwa Komunikacji Społecznej, przewodnicząca Rady Towarzystw Nauk przy Prezydium PAN, przewodnicząca Komitetu Nauk o Komunikacji Społecznej i Mediach PAN, członkini Rady Doskonałości Naukowej. W roku 2010 uzyskała tytuł Kobiety Roku w kategorii Nauka przyznawany przez Kongres Kobiet, odznaczona m.in. Złotym Krzyżem Zasługi, Medalem Prezydenta m. Lublin. Laureatka Bene Meritus Terrae Lublinensi i Nagrody Angelus w kategorii kultura medialna.

Bogumiła Berdychowska – publicystka specjalizująca się w historii Ukrainy w XX wieku i stosunkach polsko-ukraińskich. Publikowała m.in. w „Kulturze” (Paryż), „Więzi” (Warszawa), „Krytyce” (Kijów), „Obozie” (Warszawa), „Zeszytach historycznych” (Paryż). Autorka książek: „Bunt pokolenia. Rozmowy z intelektualistami ukraińskimi” (wraz z Olą Hnatiuk; 2000, wyd. ukraińskie Kijów 2004, wyd. czeskie: Praha); „Jerzy Giedroyc – Emigracja ukraińska” (2004, wyd. ukraińskie Kijów 2008); „Prostir swobody. Ukrajina na szpaltach Paryzkowi ‘Kultury’ (Kijów 2005); „Ukraina: ludzie i książki” (Wrocław 2006, Kijów), „Zamiłowanie do spraw beznadziejnych. Ukraina w ‘Kulturze’ 1947-2000” (2016), „Jerzy Giedroyc – Bohdan Osadczuk: Korespondencja” [wraz z Markiem Żebrowskim] (2019) i „Jerzy Giedroyc, Józef Łobodowski, Listy 1947 -1988” (2022).

prof. Andrzej Friszke,  – profesor w Instytucie Studiów Politycznych PAN, wykładowca Collegium Civitas,  przewodniczący „Archiwum Solidarności”. Kieruje działem historycznym redakcji „Więzi”. Członek Kolegium IPN (1999-2006) i Rady IPN (2011-2016). Od 2013 członek-korespondent PAN. Zajmuje się historią polityczną Polski w XX wieku. Autor m.in.: „O kształt Niepodległej”; „Opozycja polityczna w PRL 1945–1980”; „Życie polityczne emigracji”; „Przystosowanie i opór”; „Anatomia buntu. Kuroń, Modzelewski i komandosi”; „Adam Ciołkosz – portret polskiego socjalisty”; „Państwo czy rewolucja”. Laureat licznych nagród, m. in. im. Kazimierza Moczarskiego, imienia Długosza, „Klio”, im. T. Kotarbińskiego; od 2018 przewodniczący Jury nagrody im. K. Moczarskiego, członek Kapituły Nagrody im. Jerzego Giedroycia 

Prof. Rafał Habielski – historyk, prasoznawca, profesor nauk humanistycznych, specjalizujący się w historii najnowszej, dziejach polskiej prasy oraz emigracji politycznej po II wojnie światowej. Absolwent Instytutu Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego, związany m.in. z Instytutem Badań Literackich PAN i Uniwersytetem Warszawskim. Członek Polskiej Akademii Umiejętności. Laureat Nagrody im. Jerzego Giedroycia (2001) za książkę Życie społeczne i kulturalne emigracji. Autor licznych publikacji poświęconych polskiej emigracji, myśli politycznej i historii prasy.

Czas trwania: ok. 90 minut